Vampir Efsanesi Nasıl Doğdu; Tarih Boyunca Vampirlerle İlgili Neler Yaşandı

Vampir Efsanesi Nasıl Doğdu; Tarih Boyunca Vampirlerle İlgili Neler Yaşandı
Okunuyor Vampir Efsanesi Nasıl Doğdu; Tarih Boyunca Vampirlerle İlgili Neler Yaşandı

Vampirler günümüz pop kültüründe hayli yaygın ve birçok farklı biçimde karşımıza çıkabiliyor: PlayStation oyunu “Castlevania: Symphony of the Night“taki Dracula’nın atılgan ‘çocuğu’ Alucard’dan; Alacakaranlık serisinin romantik, idealist sevgilisi Edward’a kadar pek çok farklı çeşit bulunuyor.

Günümüzün vampiri, birçok bakımdan Doğu Avrupa folklorundaki kökleriyle pek de ilgili görünmüyor. Lakin vampir fikrinin kökeni aslında çok eskilere dayanıyor.

Vampirlerle ilgili bilinen birinci atıf, Ortodoks Hıristiyanlığın Doğu Avrupa’ya yerleşmesinden kısa bir mühlet sonra, MS 1047’de Eski Rusça bir yazıda karşımıza çıkıyor. Bu yazıda vampir için kullanılan terim, kökeni meçhul olan “upir” olarak gözüküyor, lakin mümkün gerçek manasının, insanların ölüler için ayinlerde görünebileceğine inandıkları potansiyel olarak tehlikeli bir ruhsal varlığa atıfta bulunan “şölen yahut kurbandaki şey” olduğunu düşünülüyor. Bu isim, yaratığın ismini söylemekten kaçınmak için kullanılan bir yoldu ve ne yazık ki, bu varlığın gerçek ismini asla öğrenemeyebiliriz.

Vampir, dünya çapındaki folklordaki başka birçok şeytani yaratığın fonksiyonuna misal bir fonksiyon görüyordu: Bakteri ve virüs bilgisinin olmadığı bir vakitte, çeşitli sıkıntılardan, bilhassa de hastalıkların sorumlusu olarak görüldüler.

Tarih boyunca, çeşitli hastalıkların vampirlerle irtibatlı olduğuna dair efsaneler üretildi. Vampirlerle ilgili inançlar vakit içerisinde değiştiğinden ötürü hiçbir hastalığın vampir efsaneleri için temel, “saf” bir köken olarak belirlenememesi ise şaşırtan değil.

Lakin bilhassa iki hastalık, insanların buna inanması için epeyce sağlam belirtiler gösteriyor. Bu hastalıklardan biri, ismi Latince “mecnunluk” teriminden gelen kuduz. Gezegendeki bilinen en eski hastalıklardan biri olan bu hastalık, hayvanlardan insanlara bulaşır ve temel olarak ısırma yoluyla yayılır. Burada da klasik bir vampir özelliğine açık bir temas görebiliyoruz.

Lakin öteki farklı irtibatlar da bulunuyor. Hastalığın temel bir semptomu, su korkusu olan hidrofobidir. Yemek borusundaki ağrılı kas kasılmaları, kuduz kurbanlarının yemek yemekten ve içmekten kaçınmalarına ve hatta kendi tükürüklerini yutmamalarına neden ve sonuç olarak “ağızda köpürmeye” neden olur. Birtakım efsanelerde vampirler, bu semptomun bir uzantısı olarak, bir halde taşınmadan yahut yardım almadan akan suyu geçemezler. Ayrıyeten, kuduz ışıktan korkmaya, uyku tertibinin değişmesine ve saldırganlığın artmasına neden olabilir ve bunlar da çeşitli halk öykülerinde vampirlerin tanımlamak için kullanılan temel özellikler ortasında yer alıyor.

İkinci hastalık, niasin (B3 vitamini) yahut amino asit triptofanın eksikliğinden kaynaklanan pellagra’dır. Pellagra, birçok vakit mısır eserleri ve alkol tüketiminin yüksek olduğu yeme alışkanlıklarından kaynaklanabiliyor. Avrupalılar Amerika’ya ayak bastıktan sonra mısırı Avrupa’ya geri taşıdılar. Fakat mısırın hazırlanmasında değerli bir adımı görmezden geldiler: Ekseriyetle kireç kullanarak yıkamak, yani pellagra riskini azaltabilen “nixtamalizasyon” ismi verilen bir süreç.

Pellagra temel olarak dermatit, ishal, demans ve mevte neden olur. Ayrıyeten kimi hastalar güneş ışığına karşı yüksek hassasiyet yaşarlar ve bu da cildin daha soluk görülmesine yol açar.

Pek çok hastalık, vampirlerle ilgili kıssalarla ilişki görülebilse de, tabii ki gerçekler çok farklı. Örneğin Pellagra, Doğu Avrupa’da vampir inançlarının ortaya çıkmasından yüzyıllar sonrasına kadar, yani 18. yüzyıla kadar bulunmuyordu.

Lakin hem pellagranın hem de kuduzun vampir tarihinin değerli bir kısmında salgın olarak bulunması bunları halen ilginç yapıyor. Büyük Vampir Salgını olarak isimlendirilen, kabaca 1725’ten 1755’e kadar süren devirde, vampir efsaneleri kıta genelinde “viral” oldu.

Hastalık Doğu Avrupa’da yayıldıkça doğaüstü nedenler sebep olarak gösterildi ve vampir histerisi tüm bölgeye yayıldı. Birçok insan, vampirlerin “ölümsüzler” (veya ‘ölü olmayan’) yani vefattan sonra bir formda yaşamaya devam eden beşerler olduğuna ve vampirin cesedine saldırarak durdurulabileceğine inanıyordu. Cesede bir kazık sokmayı, bedeni sarımsakla kaplamayı ve Slav folklorunda yüzyıllardır var olan çeşitli başka gelenekleri içerebilen “vampir cenaze merasimleri” uygulanmaya başlandı.

Bu ortada bölgede Osmanlılara karşı savaşan Avusturyalı ve Alman askerler, bu toplu mezarlara yapılan ayinlere yahut ‘saygısızlığa’ şahit oldular ve vampir kıssalarıyla Batı Avrupa’ya döndüler.

Vampir kıssalarının bu kadar fazla yayılmasının sebeplerinin en başında, üstte da söylediğimiz üzere hastalıklar geliyor. O sıralarda Doğu Avrupa’da yaşanan Büyük Vampir Salgını devri yalnızca bir hastalık periyodu değil, birebir vakitte siyasi ve dini bir çalkantı devriydi.

18. yüzyıl boyunca, Doğu Avrupa, lokal kültürlerin birçok vakit bastırılmasıyla birlikte, yerli ve yabancı güçler bölge üzerinde denetimlerini uygularken, içeriden ve dışarıdan baskıyla karşı karşıya kalıyordu. Örneğin Sırbistan, Orta Avrupa’daki Hapsburg Monarşisi ile Osmanlılar ortasında uğraş ediyordu. Polonya yabancı güçler altındaydı, Bulgaristan Osmanlı idaresi altındaydı ve Rusya, Büyük Çar Peter’ın siyasetleri nedeniyle dramatik bir kültürel değişim geçiriyordu…

Online Müracaat